Budowa włosa – z czego się składa, skład chemiczny i cykl wzrostu

Mało kto zdaje sobie sprawę, że znaczna część struktury włosa znajduje się ukryta w głąb skóry. Włos jest zrogowaciałym wytworem naskórka, który pokrywa niemal całą powierzchnię ludzkiego ciała. Choć pierwotnie pełnił on głównie funkcję termoregulacyjną, współcześnie odgrywa kluczową rolę estetyczną oraz chroni delikatne tkanki przed urazami mechanicznymi. Podstawowym budulcem są zrogowaciałe komórki białkowe. Należy jednak pamiętać, że żywa, biologicznie aktywna część znajduje się pod powierzchnią naskórka, podczas gdy widoczna łodyga to tkanka zrogowaciała.

Anatomiczna budowa włosa – przekrój i struktura

Patrząc na przekrój włosa pod mikroskopem, zauważymy, że składa się on z trzech głównych warstw koncentrycznych: rdzenia, kory oraz osłonki. Warto zaznaczyć, że nie każdy ludzki włos posiada rdzeń – ta wewnętrzna strefa występuje najczęściej w przypadku grubych włosów o dużej średnicy. Fundamentalne znaczenie ma natomiast warstwa kory, która stanowi aż do 80% masy całej struktury i odpowiada za elastyczność oraz wytrzymałość mechaniczną. Składa się ona ze ściśle ułożonych, zrogowaciałych komórek.

Zewnętrzną powłokę tworzy osłonka włosa, zbudowana z płaskich, dachówkowato zachodzących na siebie bezbarwnych komórek (łusek). Zadaniem osłonki jest ochrona wnętrza łodygi przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz negatywnym wpływem czynników zewnętrznych. To właśnie od stopnia domknięcia i kondycji łusek zależy gładkość, połysk oraz ogólna kondycja fryzury. Anatomicznie włos dzielimy na część niewidoczną – korzeń włosa osadzony w skórze – oraz wystającą ponad jej powierzchnię łodygę.

Z czego dokładnie składa się struktura włosa?

Zanim włos stanie się widoczny na powierzchni skóry, przechodzi złożony proces morfologiczny w obrębie aparatu włosowo-łojowego. Na strukturę tę składa się kilka kluczowych elementów:

• Łodyga włosa – widoczna nad powierzchnią skóry część, składająca się z ochronnej osłonki (cutikuli), warstwy korowej zbudowanej z keratyny oraz opcjonalnego rdzenia. To tutaj kumulują się uszkodzenia wynikające z zabiegów chemicznych i stylizacji wysoką temperaturą.
• Cebulka włosa – rozszerzona dolna część korzenia, osadzona głęboko w skórze właściwej. Stanowi strefę intensywnych podziałów komórkowych, gdzie keratynocyty stale namnażają się, tworząc zrąb rosnącego włosa.
• Korzeń włosa – część ukryta pod naskórkiem, zanurzona w mieszku, odpowiedzialna za zakotwiczenie struktury oraz transport substancji odżywczych i jonów niezbędnych do syntezy białek.
• Mieszek włosowy – dynamiczna, miniaturowa struktura anatomiczna otaczająca korzeń. Wyposażona jest w liczne receptory hormonalne, naczynia krwionośne oraz gruczoły łojowe, a jej nieprawidłowa praca może prowadzić do dermatoz i miniaturyzacji prowadzącej m.in. do leczenia wypadania włosów.

Gdzie i w jaki sposób powstaje nowy włos?

Proces narodzin każdego włosa odbywa się w opisywanej cebulce, u podstaw której znajduje się unaczyniona brodawka dermalna. To właśnie ona dostarcza tlen, witaminy oraz mikroelementy niezbędne do pracy komórek macierzystych. Gęstość mieszków włosowych na ludzkiej głowie jest uwarunkowana genetycznie i wynosi zazwyczaj od 100 do 150 tysięcy, pozostając niezmienną przez całe życie.

Gdy domowe metody pielęgnacyjne okazują się niewystarczające, a pacjent zauważa miniaturyzację mieszków lub przerzedzenia, konieczna staje się specjalistyczna konsultacja trychologiczna połączona z precyzyjnym badaniem, jakim jest trichoskopia, oceniającym kondycję ujść mieszkowych.

Cykl wzrostu włosa – anagen, katagen i telogen

W pełni wykształcona łodyga składa się z komórek zrogowaciałych, w których nie zachodzą już procesy metaboliczne. Mimo to cała populacja owłosienia na głowie podlega nieustającej, cyklicznej wymianie w ramach tzw. cyklu włosowego. Wyróżniamy w nim trzy główne fazy:

• Anagen (faza wzrostu) – okres intensywnych podziałów komórkowych w macierzy. Trwa uwarunkowane genetycznie od 2 do nawet 7 lat, a w zdrowym skalpie około 85-90% mieszków znajduje się właśnie w tej fazie. Włos rośnie średnio o 0,3–0,4 mm na dobę.
• Katagen (faza przejściowa) – krótki etap trwający od 2 do 3 tygodni, podczas którego metabolizm komórkowy zamiera, macierz zanika, a mieszek ulega skróceniu, wypychając stary włos ku górze. W tej fazie znajduje się około 1% włosów.
• Telogen (faza spoczynku i wypadania) – etap trwający od 2 do 4 miesięcy, w trakcie którego martwy włos (tzw. włos maczugowaty) luźno tkwi w kanale mieszka, aż do momentu całkowitego wypadnięcia lub wyparcia przez nowo rosnący anagenowy pączek.

Skład chemiczny, budulec i uwarunkowania genetyczne koloru

Pod względem biochemicznym łodyga składa się przede wszystkim z białek – keratyna stanowi około 85-90% masy włosa, będąc jego głównym budulcem. Pozostałą część tworzą woda, lipidy, pierwiastki śladowe oraz melanina odpowiedzialna za barwę. Ostateczny kształt i skręt włosa (czy będzie prosty, falowany czy mocno kręcony) zależy od zawartości i układu wiązań disiarczkowych między cząsteczkami cysteiny. Z kolei za kolor odpowiadają melanocyty produkujące dwa typy barwników: ciemną eumelaninę oraz czerwonawą feomelaninę.

W Klinice Piotra Turkowskiego dokładna znajomość anatomii i cyklu wzrostu włosa stanowi podstawę do wdrażania zaawansowanych terapii biostymulujących, takich jak mezoterapia czy terapia egzosomami na włosy, które realnie wpływają na przedłużenie fazy anagenu.